Asiad 20: Hai tấm HCĐ từ hai hệ thống khác nhau, và một khoảng trống chưa lấp

Quả bóng rơi xuống mép bàn cong, nảy lên khỏi mặt phẳng rồi đổi hướng ở điểm mà mắt thường khó bắt kịp. Trong game thứ hai của trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ môn Teqball tại Asiad 20, Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi buộc cặp Dsouza Quimcy Joaquim – Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ phải chọn giữa hai khả năng đều bất lợi: để bóng chạm sân, hoặc dùng tay chặn bóng. Tỷ số 2-0 khép lại trận đấu, mang về tấm HCĐ đầu tiên cho đoàn thể thao Việt Nam ở kỳ đại hội này.

Mặt bàn cong là chi tiết nhỏ nhưng quyết định toàn bộ bản chất của môn thể thao. Không lưới thẳng, không vợt, không tay chạm bóng. Mỗi VĐV được chạm bóng tối đa một lần, và ở nội dung đôi, luật buộc hai người phải luân phiên chạm bóng, nên không ai được phép đứng ngoài nhịp. Một người xử lý chậm nửa nhịp, người kia mất luôn quyền chọn điểm rơi. Teqball là bóng đá bị giam trong một không gian hình học, và ở nội dung đôi, nó trở thành bài kiểm tra về giao tiếp nhiều hơn là về kỹ thuật cá nhân.

Asiad 20 đánh dấu lần đầu tiên Teqball góp mặt trong chương trình thi đấu của đại hội. Với một môn mới như vậy, khoảng cách giữa các đoàn không nằm ở nền tảng thể lực mà ở số năm tập luyện có hệ thống. Một cặp đôi ăn ý trong hai năm có thể vượt qua một cặp đôi mạnh hơn về thể chất nhưng chưa từng chơi cùng nhau đủ lâu. Việt Nam bước vào sân chơi này với gần như không có lịch sử, và điều đó khiến tấm HCĐ mang một ý nghĩa khác với huy chương ở những môn truyền thống.

Sáng 20/9, cùng buổi thi đấu, Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp đôi Iraq ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam. Hai kết quả nằm sát nhau trên lịch thi đấu nhưng kể hai câu chuyện trái ngược: một bên tận dụng được cơ hội trong lần đầu xuất hiện, một bên để tuột mất nó ở nội dung được cho là có nền tảng tốt hơn.

Ở môn Karate, cũng trong buổi sáng cùng ngày, Bùi Ngọc Nhi giành thêm HCĐ nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ. Đường đi của cô là một mô hình thu nhỏ của thể thao Việt Nam tại các đấu trường châu lục: thua võ sĩ chủ nhà Nhật Bản Ono Maho 0-5 ngay trận mở màn, rồi lần lượt đánh bại Choi Haeun của Hàn Quốc 5-0 và Leong Wai Yee Shannon của Singapore 4-1. Ngọc Nhi vẫn còn cơ hội khi cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal ngày 22/9.

Đặt hai tấm HCĐ cạnh nhau sẽ thấy chúng đến từ hai hệ thống hoàn toàn khác nhau. Mỗi trận đấu là một chương; người đọc kỹ sẽ nhận ra cùng một cuốn sách. Teqball là môn thể thao sinh sau, không có trường lớp chính quy, không có giải quốc gia đủ dày, và thành tích đến từ việc hai cá nhân tự tìm nhau, tự tập, tự chấp nhận rủi ro ở một sân chơi chưa ai định hình. Karate là môn võ có hệ thống đào tạo lâu năm, có liên đoàn, có lứa trẻ, có chu kỳ SEA Games và giải trẻ châu Á làm bàn đạp. Điểm chung đáng chú ý nằm ở chỗ cả hai tấm HCĐ đều thuộc về những nội dung mà chiều sâu đội hình gần như không tồn tại – một cặp đôi, một võ sĩ – nghĩa là thành tích phụ thuộc hoàn toàn vào việc các cá nhân đó còn trụ lại được hay không.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, kiểu huy chương này có một đặc tính dễ nhận ra: nó đến nhanh và cũng biến mất nhanh. Một cặp đôi Teqball chỉ cần lệch nhau vài tháng tập luyện là mất toàn bộ lợi thế phối hợp. Một võ sĩ Kata chỉ cần chấn thương cổ chân là mất cả chu kỳ bốn năm. Những đoàn có chiều sâu thật sự có thể thay người ở nội dung này và vẫn giữ nguyên xác suất huy chương ở nội dung khác. Tôi từng ngồi trước micro trong một sân vận động không khán giả, nghe rõ tiếng giày đinh lạo xạo trên mặt cỏ và tiếng thở dốc của VĐV. Sân vận động trống không phải là im lặng, mà là tiếng vọng của những gì ta đánh mất. Cấu trúc đội tuyển cũng vậy: chỉ đến khi một trụ cột vắng mặt, người ta mới biết bên dưới còn ai.

Sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn Trung Quốc vươn lên dẫn đầu bảng tổng sắp với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ. VĐV Lin Xinyu ở nội dung ba môn phối hợp nữ mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20. Chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn có 1 HCV, lần lượt xếp thứ ba đến thứ năm. Việt Nam tạm đứng thứ chín với 2 HCĐ.

Bảng tổng sắp cho biết vị trí, nhưng nó không cho biết vị trí đó bền đến đâu. Hai tấm HCĐ của Việt Nam đều đến từ những nội dung có mật độ cạnh tranh chưa dày: Teqball lần đầu được tổ chức ở đại hội, còn Kata cá nhân nữ châu lục vẫn xoay quanh một nhóm nhỏ VĐV. Khi môn mới trưởng thành và các đoàn khác đầu tư bài bản, mặt bằng sẽ nâng lên, và cặp đôi từng thắng 2-0 ở trận tranh HCĐ năm nay sẽ phải đối mặt với những đối thủ được huấn luyện chuyên biệt cho chính nội dung đó.

Phản trực giác nằm ở chỗ này: thành tích ở một môn mới không chứng minh rằng hệ thống đang tốt lên, mà chứng minh rằng cửa sổ cơ hội đang mở và sẽ sớm khép lại. Trường hợp Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa cho thấy cửa sổ đó hẹp thế nào: chỉ cần một buổi sáng, một trận đấu, toàn bộ kỳ vọng huy chương ở nội dung đôi nam biến mất, và không có phương án hai nào để bù lại. Karate có lợi thế hơn khi còn nội dung đồng đội, nhưng lợi thế đó cũng chỉ tồn tại chừng nào Ngọc Nhi còn đứng trong đội hình.

Tài năng không ồn ào; nó chỉ cần một người biết lắng nghe. Điều đáng bàn ở Asiad 20 không nằm ở hai tấm HCĐ đã có, mà ở bốn năm nữa, khi Teqball không còn mới và bảng Kata châu lục không còn khoảng trống, liệu Minh Tân, Gia Nghi và Ngọc Nhi có còn đứng trên sân với tư cách những người được chuẩn bị, thay vì những người tự xoay xở?