Leon Thomson bịt mắt, Nathan Bloom cầm quả bóng chó: Bóng bàn Anh đang đốt bản đồ cũ để thắp sáng tương lai

Năm giờ hai mươi phút chiều trên kênh CBeebies, một người đàn ông đứng thẳng, chiếc khăn đen che kín mắt. Tay phải anh cầm vợt bóng bàn, người hơi chùng xuống ở đầu gối như một tay vợt đang chờ giao bóng thực thụ. Trước mặt anh, một cậu bé mười tuổi với mái tóc nâu nhạt cầm một quả bóng màu cam cỡ lớn, loại bóng dành cho chó, không hề có trong danh mục thiết bị được ITTF chứng nhận. Cậu bé thả quả bóng xuống mặt bàn màu xanh. Quả bóng nảy lên một nhịp kỳ lạ, chếch sang bên trái. Người đàn ông bịt mắt vung vợt, đưa bóng vọt qua lưới, và tiếng cười trẻ thơ vỡ ra khắp trường quay. Tôi tua lại video ba lần. Không phải vì tò mò về kỹ thuật. Không phải vì tôi muốn xem một pha bóng hay. Tôi tua lại vì tôi muốn hiểu một điều: ai đó tại Liên đoàn Bóng bàn Anh đã quyết định rằng một quả bóng chó, một màn ảo thuật bịt mắt và một chương trình dành cho trẻ mầm non lại là cách họ chọn để nói với thế giới về tương lai của môn thể thao này. Câu trả lời nằm ở chi tiết mà hầu hết khán giả nhỏ tuổi sẽ bỏ qua. Phía sau người đàn ông bịt mắt, trên sàn trường quay, là logo của Waffle, chương trình truyền hình thiếu nhi đang được BBC đầu tư mạnh. Còn người đàn ông ấy tên là Leon Thomson. Trong giới hẹp, anh ta được biết đến như một nghệ sĩ bóng bàn, một con người lai giữa nhà ảo thuật, người biểu diễn và huấn luyện viên. Cậu bé bên kia bàn là Nathan Bloom, mười tuổi, thuộc Urban TTC, một câu lạc bộ bóng bàn nhỏ đang thi đấu ở giải trẻ Cadet BCL. Nathan được huấn luyện viên Leon kèm một kèm một tại Trung tâm Bóng bàn Barnet. Tôi đã xem thông cáo của Table Tennis England về tập phim này. Thông cáo nhấn mạnh rằng Nathan hoàn hảo cho chương trình. Đội ngũ truyền thông của liên đoàn không nói về thành tích, về thứ hạng hay về kỹ thuật của cậu bé. Họ nói về việc mong muốn đưa nhiều trẻ em đến với bóng bàn hơn. Một câu duy nhất, nhưng nó tiết lộ toàn bộ logic vận hành. Bóng bàn Anh đang đối mặt với một bài toán cơ cấu. Hệ thống câu lạc bộ như Urban TTC và Barnet Table Tennis Centre vẫn tồn tại, nhưng lượng trẻ em gia nhập mỗi năm không đủ để tạo ra một đường ống vận động viên thực sự. Giải trẻ Cadet BCL, dù là một mô hình giải đấu câu lạc bộ đáng chú ý, vẫn chỉ là một lớp mỏng trong một nền thể thao bị chi phối bởi bóng đá, cricket và quần vợt. Vậy nên, liên đoàn đã chọn một lối đi khác. Thay vì cố gắng thuyết phục phụ huynh bằng thành tích thi đấu, thứ mà họ không có nhiều, họ tấn công vào cảm xúc của trẻ em. Một đứa trẻ bốn tuổi có thể không nhớ nổi chiến thắng World Cup bóng bàn, nhưng nó sẽ nhớ rất lâu cảm giác nhìn thấy một quả bóng chó nảy điên loạn trên bàn và một người đàn ông bịt mắt vẫn đánh trúng nó. Đó là thứ ngôn ngữ mà một kênh như CBeebies, với khán giả mục tiêu bốn đến bảy tuổi, đang nói hàng ngày. Hãy nhìn cách họ xếp đặt mọi thứ. Ngày ghi hình là 11 tháng 4. Tập phim được phát sóng lúc 5 giờ 20 phút chiều, với lần phát lại vào Chủ nhật 27 tháng 9 lúc 2 giờ 40 phút. Khung giờ 5 giờ 20 phút chiều là khung giờ mà các bậc phụ huynh bật truyền hình cho trẻ xem sau giờ học. Chủ Nhật lúc 2 giờ 40 phút là khe giờ gia đình quây quần. Không có gì ngẫu nhiên trong hai con số này. Một tập phim dài chưa đầy mười lăm phút, nhưng nó được đặt vào đúng hai vị trí chiến lược nhất trong tuần lễ của trẻ em Anh. Đây là một đòn phủ đầu được tính toán bằng lịch phát sóng, không phải một hoạt động xã giao. Vai trò của Leon Thomson trong câu chuyện này còn thú vị hơn. Thomson không chỉ là người huấn luyện Nathan một kèm một. Anh ta là một người biểu diễn chuyên nghiệp, người đã biến kỹ năng bóng bàn của mình thành một thương hiệu giải trí. Anh ta đánh bóng bịt mắt, anh ta dùng bóng chó, anh ta biến một bàn bóng bàn thành một sân khấu. Với một liên đoàn thể thao thông thường, sự hiện diện của một nghệ sĩ giải trí trong đường ống đào tạo có thể bị coi là lệch pha. Nhưng với Table Tennis England, đó lại là một tài sản truyền thông: một người đàn ông có thể đứng trong trường quay của BBC và khiến trẻ con cười, đồng thời kèm một cậu bé mười tuổi luyện tập hàng tuần. Tôi từng nhiều lần bị chất vấn: Vì sao một kẻ theo dõi bóng bàn chuyên nghiệp lại dành thời gian cho một chương trình thiếu nhi? Câu trả lời nằm ở thứ mà tôi gọi là khoảng trốn. Trong bóng bàn, khoảng trốn có thể là một cú giao bóng khiến đối thủ không thể đoán được hướng xoáy. Khoảng trốn của bóng bàn Anh hiện tại chính là tầng trẻ em 4-7 tuổi, nơi mà mọi đối thủ truyền thông đang bỏ ngỏ. Bóng đá sở hữu Premier League. Cricket sở hữu The Ashes. Quần vợt sở hữu Wimbledon. Còn bóng bàn Anh không có một biểu tượng đủ lớn cho trẻ mầm non. Vậy nên họ dùng Waffle. Điều khiến tôi dừng lại là thứ mà hầu hết các bình luận viên thể thao bỏ qua: chiến lược này không nhằm vào các vận động viên tương lai ngay lập tức. Một đứa trẻ bốn tuổi xem tập phim hôm nay sẽ không bước vào một trung tâm huấn luyện vào ngày mai. Cơ chế mà liên đoàn đang kích hoạt nằm ở tầng phụ huynh. Khi một đứa trẻ đòi chơi bóng bàn sau khi xem Waffle, người lớn sẽ tìm kiếm câu lạc bộ gần nhà. Họ sẽ tìm thấy Barnet Table Tennis Centre hoặc Urban TTC. Khi đó, hệ thống cơ sở hiện hữu bắt đầu quay. Nathan Bloom đóng vai trò gì trong câu chuyện? Một đứa trẻ mười tuổi xuất hiện trên truyền hình và đánh bóng cùng một người lớn bịt mắt. Trên bề mặt, đó là một chi tiết gây cười. Ở tầng sâu hơn, Nathan là một tấm gương phản chiếu điều mà liên đoàn muốn các phụ huynh hình dung: con bạn cũng có thể ngồi ở vị trí này, tại một câu lạc bộ địa phương, dưới sự kèm cặp trực tiếp của một huấn luyện viên. Cậu bé không cần huy chương. Cậu bé không cần xếp hạng. Cậu chỉ cần tồn tại, chơi bóng và trông thật tự nhiên trước ống kính. Table Tennis England đã không chọn Nathan vì thành tích; họ chọn cậu vì cậu là một đại diện hoàn hảo của tầng lớp cơ sở mà họ muốn nhân rộng. Điều đó, đối với tôi, còn đáng giá hơn một bảng xếp hạng trẻ quốc gia. Tôi đặc biệt chú ý đến chi tiết quả bóng chó. Đây không phải là một đạo cụ ngẫu nhiên. Leon Thomson đã luyện tập với quả bóng chó trước khi ghi hình, và việc sử dụng nó trên sóng truyền hình quốc gia là một tuyên bố ngầm: bóng bàn không chỉ là một môn thể thao chuyên biệt cho những người có kỹ thuật cao. Nó là một trò chơi mà một đứa trẻ có thể chơi với bất kỳ vật gì tròn và nảy được. Quả bóng chó phá vỡ rào cản tâm lý đầu tiên của trẻ nhỏ, nỗi sợ phải chơi đúng cách. Một đứa trẻ cầm quả bóng chó tung lên bàn và cười phá lên; ba năm sau, đứa trẻ đó có thể cầm quả bóng ITTF 40mm màu trắng, và khi đó, một vận động viên tiềm năng đã được định hình. Liên đoàn Bóng bàn Anh không cần phải tạo ra một cú sốc truyền thông lớn. Họ cần tạo ra vô số điểm chạm nhỏ, mỗi điểm chạm kéo dài mười lăm phút, lặp lại ở những khung giờ mà trẻ em xem. Mỗi tập phim là một hạt giống. Ngay cả khi hạt giống không nảy mầm ngay lập tức, nó vẫn nằm trong tâm trí của hàng trăm nghìn gia đình. Người Đức không vẽ lại bản đồ chiến thuật, họ chỉ đốt cái cũ và gọi đó là thắp sáng. Tôi ngờ rằng những người làm truyền thông của Table Tennis England cũng vừa đốt một tấm bản đồ: tấm bản đồ quan niệm rằng muốn phổ cập bóng bàn thì phải khoe huy chương. Nhưng tôi sẽ không ngồi đây để vỗ tay. Có một điểm mù trong chiến lược này, và tôi muốn đào nó lên. Chương trình Waffle, với khán giả mục tiêu 4-7 tuổi, là một vũ khí tuyệt vời cho việc gieo hạt nhận diện thương hiệu, nhưng lại là một kênh kém hiệu quả nếu liên đoàn muốn chuyển hóa ngay lập tức lượng trẻ em đó thành vận động viên thi đấu. Khoảng cách giữa một đứa trẻ bốn tuổi thích xem bóng chó nảy và một tay vợt chín tuổi sẵn sàng bước vào giải Cadet BCL rất rộng. Trong khoảng cách đó, vô số yếu tố khác xen vào: trường học, bạn bè, chi phí, sự kiên nhẫn của cha mẹ. Một tập phim trên CBeebies, dù chất lượng đến đâu, cũng không thể tự mình bắc cầu qua khoảng trống ấy. Có một loạt câu hỏi mà ban truyền thông không trả lời trong thông cáo. Liên đoàn có kế hoạch gì để giữ chân một đứa trẻ bốn tuổi sau khi nó đã xem tập phim và đòi chơi bóng bàn ở nhà? Họ có một hệ thống câu lạc bộ đủ lớn để tiếp nhận một làn sóng trẻ em mới tại Barnet và Urban TTC hay không? Chi phí để một gia đình có con nhỏ tham gia bóng bàn cơ sở ở Anh là bao nhiêu, và liệu chi phí đó có tương thích với những gia đình đang xem truyền hình công cộng vào lúc 5 giờ 20 phút chiều hay không? Những câu hỏi này không làm giảm giá trị của tập phim, nhưng chúng nhắc tôi rằng truyền thông chỉ là một phần của một hệ thống lớn hơn. Chiếc xe buýt đỗ trước khung thành của thị trường trẻ em Anh, và tôi bắt đầu chất vấn cả tài xế lẫn hành khách. Ngồi ở Busan, cách London hơn chín nghìn cây số, tôi không có dữ liệu đăng ký câu lạc bộ bóng bàn Anh trong quý này. Tôi không thể nói chắc rằng tập phim sẽ tạo ra một cú hích đo đếm được. Nhưng dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi có thể khẳng định một điều: trong thể thao, mọi hiệu ứng lan tỏa đều bắt đầu từ một điểm chạm cảm xúc, và điểm chạm này được đặt đúng chỗ. Ở tuổi bốn, một đứa trẻ hiếm khi nhớ được thương hiệu, nhưng nó nhớ được trò chơi. Khi liên đoàn nói đưa nhiều trẻ em đến với bóng bàn hơn, họ đang chơi một ván cờ dài, và nước cờ đầu tiên của họ không phải là một ván đấu trên bàn, mà là mười lăm phút trên một kênh truyền hình thiếu nhi. Bóng bàn từng có một thời kỳ vàng trong đại dịch, khi các gia đình kẹt ở nhà tìm đến chiếc bàn gấp trong gara như một cách giải trí an toàn. Sau khi thế giới mở cửa trở lại, một phần lượng người chơi đó đã rời đi, kéo theo đó là bài toán giữ chân mà mọi liên đoàn thể thao phải đối mặt. Table Tennis England hiểu rằng họ không thể sống mãi bằng đà tăng trưởng nhất thời của mùa giãn cách. Họ phải tạo ra một thế hệ trẻ em mới, những đứa trẻ chưa từng biết đến bóng bàn trước khi chúng biết đến Waffle. Đây là một nước đi dài hơi nhưng có cơ sở, và nó lý giải vì sao họ sẵn sàng đặt cược vào một chương trình thiếu nhi thay vì một chiến dịch quảng cáo truyền thống. Câu hỏi duy nhất tôi muốn đặt ra trước khi rời bàn phím là câu hỏi về thước đo. Cộng đồng yêu bóng bàn sẽ theo dõi sự kiện này bằng cách nào? Nếu họ mở bảng xếp hạng trẻ quốc gia vào tháng sau và không thấy gì thay đổi, họ có thể kết luận rằng chiến dịch thất bại. Họ sẽ nhầm. Hạt giống được gieo hôm nay, nếu nảy mầm, sẽ chỉ xuất hiện trong dữ liệu đăng ký của Barnet Table Tennis Centre và Urban TTC sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Dữ liệu không bao giờ nói dối, nhưng nó chọn người để nói sự thật. Tôi đang học cách trở thành người đó, kẻ đứng ngoài bảng xếp hạng để đọc những con số mà người khác bỏ qua. Còn bây giờ, khi đèn trường quay tắt và những đứa trẻ khác chuyển sang hoạt động mới, Nathan Bloom vẫn sẽ trở lại Barnet Table Tennis Centre vào cuối tuần. Cậu bé mười tuổi ấy có thể không hiểu hết vai trò của mình trong một chiến dịch truyền thông quốc gia, nhưng cậu đã làm được điều mà nhiều tay vợt trưởng thành không làm được: cậu đứng cạnh một người lớn bịt mắt, cầm một quả bóng chó, và khiến hàng trăm nghìn đứa trẻ tin rằng bóng bàn là một trò chơi đáng để thử. Liên đoàn đã đốt bản đồ cũ và gọi đó là thắp sáng. Chúng ta chỉ biết nó có thực sự thắp sáng hay không khi nhìn vào hàng ngũ các câu lạc bộ địa phương trong ba năm tới. Tôi sẽ chờ đợi, và tôi sẽ đếm.